Personal site

Evdalé Zeynıké

volongoto — Fri, 30 Nov 2012 19:38:36 GMT

Evdalé Zeynıké; Patnos kültürünün en önemli simalarındandır.IVIII. Yüzyılın en büyük düşünürlerinden bir olan Evdal’ın ataları Urfa – Patnos arasında göçebelik yaparak yaşamlarını sürdürürken;Erken bastıran kış bir ile birlikte o yıldan itibaren Patnos ovasında kalıcı olarak yerleşik düzene geçmişlerdir.

Yaşar Kemal’in "Benim fikir babamdır.”dediği Evdalé Zeynıké Küçük yaşta babasını kaybettiğinden annesinin adıyla anılmıştır.Annesinin adı Zeynep’tir.Kürt kültüründe şirinliğin ifadesi olan "ké” ekini alarak Zeynıké olarak bilinen Evdal’ın annesi,Evdal’ı yoksulluk içinde büyütmüştür. Otuz yaşına kadar tek bir stran(türkü) bile okumayan Evdal, hep rençberlik yapmıştır.Otuz yaşında gördüğü bir rüyanın yorumundan sonra hastalanmış aylarca yataktan çıkmamıştır.iyileşme sürecinde yatakta söylediği melodiler o güne dek duyulmamış bir makamın müjdecisi olduğunu insanlar daha sonra anlamaya başladılar.” Ve o günden sonra Serhad Dengbéjleri,onun ekolünün devamcısı oldular.

Evdal’ın dizelerinde aşkın yakıcı özellikleri ile birlikte,hicvedici özelliklerini de bir arada görmek mümkündür.Erzurum’a öküz arabasıyla ticarete gittiği dönemlerde misafir kaldıkları evin genç kızının, boyu ile alay etmesine içerlenmiş,(Evdalın boyu oldukça kısadır)akşam köyde yapılan düğüne türküleri ile katılmış,Govendin başını çeken kızın kolunda oynayarak tuttuğu elin parmaklarını "xwin nav neynık a da dı nıquti” dedirtecek kadar sıkıp bir nevi intikam almıştır. Ardından "De tu here. Bıra her kes xéré jı bazara xwe bı bine.”demekle, kinci bir özelliği olduğunu da ortaya koymuştur.

Uzun yıllar, makamındaki farklılık,sesindeki emsalsiz coşku ile Serhad’de "Şahé Dengbéja diye anılan Evdal, Eleşkirt beyi Sürmeli Memet Paşa’ya dengbéjlik yapmış ve onunla birlikte Kozan’,Avşar’ları sürme görevinde yer almıştır. Kürt Tarihinde Şeré Xozané diye bilinen bu görevde Evdal’ın Avşar beyi Dadaloğlu ile tanışıp tanışmadığını bilmiyoruz ama

Belimizde kılıcımız kirmani

Taşı deler mızrağımın temreni

Hakkımızda devlet etmiş fermanı

Ferman padişahın dağlar bizimdir.

Dizelerinde duygularını ifade eden avşar beyi Dadaloğlu’nun,Evdal’la aynı onurlu yaşam ve özgürlüğe olan aşkının ortak yönlerini fark edebiliyoruz.Aslında Evdal ,Şeré Xozané diye adlandırdığı bu teşçir olayında Avşarlar’dan pek söz etmez hep Çukurova’nın bataklığını ve yılanlarını anlatır.

Ermeni asıllı Gulé ile evli olan Evdal’ın ,Temo adında bir de oğlu vardır. Yaşlandığında gözleri kör olan Evdal,,Kör gözlerle kanadı kırık bir turnaya kış boyunca bakar.Bunu uzun uzadıya stranlarında anlatır.Ve bir gün mucize gerçekleşir. Evdal’ın gözleri turnanın kanadı iyileşir.

Temo lewo lı kalbun é,lı korbun é

Xwedé xırab bıke tınebun é

Gibi oldukça fazla sözcüklerle toplumun sosyal yapısını sıtranlarında uzun uzun anlatan evdal:Kürt kültürünün Homeros’u, Dede Korkut’udur.

Seyfettin Esin

EVDAL’IN TÜRKÜLERİNDEN ( STRAN-KLAM) KESİTLER

LO MİRO

Evdal Begê bi sê denga kire gazî,

Go Surmelî Memed Paşa bavo,

Wê hal û hewalê me çawa be ?

Li kêleka me ya rastê eskerê Romê ye

Li pêşya me eskerê Hecî Ûsiv Paşayê Sîpikî,

Sofî Paşayê Hesenî, Temoyê Cibirî ye,

Li xana Çerkeza, bi me ra hûre-hûr e, gaze-gaz e,

Surmelî Memed Paşa digo Evla Beg, lawo, tu bajo

Ez bavê te me, kilê çevê Eyşan Xanimê me

Ez xudanê şanzde agirê me, lawo tu bajo !

Bavê teyê şev -xûnê li Ereb xe,

Li warê Husên Begê ra lêxe

Di Sînega Êzdiya û Çemçê ra derbas be

Bi sibê ra konaxa bavê te Pîrkend e…

GULE

Gulê go: Evdal marimo, çevê min reşin, reş belane,

Minê rojê heft cara bi kilê Sibhanyê ew kil dane,

Gele dengbêjê nola Evdalê Zeynikê

Seva çevê mine belek jinê xwe berdane.

Yan

Evdêl go: Gulê merûmê, ez ji teyra teyrê mêjim,

Ezê derdê Gula Xamûrê hinî kerim, hinî gêjim,

Heçî cîyê Gula Xamûrê lê, ez navêjim, ez dengbêjim…

Evdal ile Gulé atışıyor

GULE

Gulê rabe,

Iro ez û tê herine Xamûrê vê dewatê,

Gula min yeke enî gewr e, meş werdek e,

bisk bi têl e, qube qaz e,

Sergovendî çevê min dî, dilêm ketê,

Ezê ji dê-bavê bixwezim, eger dan xwe dan,

Eger nedan, ji derdê dila ez û Gula bav fille

Bibin xûşk û birê axiretê.

Gulê canê,Gulê canê, şemamoka min heyranê,

Dev sedefê, koka dirana mircanê,

Sîng dikana incîyanê…

XOZAN

Êlê dayê Xozan e, xweş Xozane,

De bira Xwedê xirav bike deşta Mûşê, alîk berfe, yek zozane,

Ezê ketime qalê û selefê siyara, Qeymezê Êzdî, sîyarê Senemê

Ne navdane…

Êlê dayê delîlê. Xozandaxê van firîka,

Ezê çi bikim qolê zêra, gurzê ber cênîka,

Şevê naxewim, germa rojê,

Evarê naxewim derd û kulê van wawîka…

AY DIL

Xudê xirab bike dilê bê dil,

Mînanî gakî bê weris û bê cil,

Mînanî kirasekî qolî bê mil,

Mînanî xasbaxçêkî bê gul,

Mînanî dara bê şalûl û bilbil.

Bira dilê merya bi dil be,

Bira tûrê parsê li mil be,

Bira tijî garis û gil-gil be,

Bira tûrê parsê qul be.

Bira pars ne li vir be,

Li nav welatê gawir be

Bira ser-raxa mêriv gûnî be,

Bira bin –raxa mêriv postê jijû be,

Ber-serya meriv kevir be,

Xurê mêriv karî nanê gilgil be…

TEMO LAWO

Temo lawo, derdê min besî mi nîne,

Nizanim îro te li min xêr e,

Lawo îro girrek bi lingê mi ketye

Hetanî tepa serê mi dihêre,

Hey lo lawo mizgînya mi li te be,

Min berhemek usa li dinyayê hîştye,

Heta roja qiyametê li erdê bimîne,

Ew tucar xirab nabe, mîna zêre…

Lawo tirsa mi tune ji mirinê, ezê bimirim,

piştî min ra tu were her kes rabe

Dewa dengbêjyê, şairyê bike,

Wê bêjin xelk li gotin û miqama napirse,

Herkesê meydanê bide hespê xwe

Û li hesabê xwe binhêre…

Evdalın gözleri görmeye başlarken Turnanın kanatlarıo iyileşir

QULING

Hey qulingo,mal xirabo te ci ser min da qire-qire,

Per û baskê te şikestîne, çevê min tunîne,

Emê dueakê bikin ji Xwedê ye,

Çevê min dermanke, baskê te bicebirîne.

Teleso, çevê min korin, baskê te şikestîne,

Ezê bişînim bira Loqman bêyo,

Çevê min silametke, baskê Qulingê min bicebirîne.

Qulingo, malxiravo, çevê min korin, perê te şikestîne,

Emê destê hev bigrin xwe bavên ber derê hekîme,

Belkê çevê min sax bike, baskê te bicêribîne.

QULING

Evdal dibê qolingo bihar e bi ser me da
Me qîrîne dibê per û baskê qolingê mi şikestîne
Çavê Evdalê Zeynikê kore rê nabîne kesek
Xwedan xêr tune bi destê Evdalê Zeynikê
Bigere bavê ser ocaxa Şêx Badîne belkî dûakê bixwaze ji xaliqê alemê rebê jorîn
Xwedê çavê Evdalê zeynê saxke, per û baskê qolingê min bicebrîne
li min wayê li min wayê
Temo lawo felek xayîne bi bavê tera cibikim nayê rayê
Temo lawo bihare dilê bavê te ha bi naze.
Bavê te korbûye,li pey koç û kerîya digere gaz bi gaze.
Kesekê xêrxwazê xêra tune bi destê Evdalê Zeynê bigre bavê li ser ziyareta Hacî Elî, Şêx Şeref sehîdê
Mixakomê li ber derê Şêx Miaze.
Li min wayê li min wayê way Ax limin wayê limin wayê Temo lawo felek xayîne bi bavê tera cibikim nayê rayê
Temo lawo birek qîz û bukê cemaldîna cêrê wan li milan bu mesîya bun kanîyê.
Bûkekê esilpîs di navda hebû dikenîya digo eva kalê korê peritî kîye
Keçikek esilzade di nav da hebû go qîzê Tu korbibî tu nasnakî, eva Evdalê Zeynê bavê Temo siwarê gogerçîne
Dengbejê Surmelî Mehmet Paşa lawo korbûye ketiye feqîrîyê.
Kesekî xêr xwezî xwedanî xêra tune bi destê Evdalê Zeynê bigre bavê li ser rêka vê kanîyê.
Li min wayê li min wayê ax limin wayê limin wayê.Temo lawo felek xayîne bi bavê tera çibikim nayê rayê

Dengbêja Kurd Dilbera Wekîl

volongoto — Sun, 03 Jun 2012 18:10:26 GMT

Dengbêja Kurd Dilbera Wekîl

ANF

19:02 / 03 Pûşper 2012

Êrîvan - Dengbêjî beşek pir girîng a çanda devokî ya KuRdan e. Bi taybet li Herêam Serhedê û di nava Kurdên li Kafkasyayê de xwedî cihek girîng e.

Bav û kalên wan ji Wanê koçberê gundê Devê Xerabe yê Ermenîstanê bûn. Dengbêja Kurd Dilbera Wekîl di 14’ê gulana 1957’ê de li vir çavên xwe li jiyanê vekir. Dengbêja jin ji ANF’ê re axivî û çîroka mereqa xwe ya ji bo dengbêjiyê vegot:

DI 14 SALIYA XWE DE LI RADYOYA ÊRÎVANÊ BÛ

"Li gundê me hewayeke xweş a hunera Kurdî hebû, her kesê guhdarî klaman dikir, û ji gerandina govendê hez dikir, hinek ji wan jî stran digotin. Ez dikarim bêjim gundê me gundê dengêjiyê bû. Gava ez şeş salî bûm xalê min Tîmûrê Fete dengbêjeke mezin bû. Min wê demê guhdarî wî dikir. Hezkirina min a ji bo klaman wiha dest pê kir. Di sala 1968’ê de gundê me hat belavkirin û malbata me li gundê Cirabîr bi cih bû. Ji dengbêjên Kurdistanê herî zêde ji Şemdîn hez dikim. Li gundê me yê nû êdî min bi xwe klam digot. Di wê demê de hîna dapîra min jiyana xwe ji dest nedabû, navê wê Çîla Huto bû. Dengê wê pir xweş bû. Wê jî pir xweş klam digot. Min dengbêjiya xwe ji wê girt. Min di 14 saliya xwe de li Radyoya Êrîvanê dest bi gotina klaman kir. Min û kurê xaltîka xwe û xwîşka xwe gelek stran li Radyoya Êrîvanê gotin.”

KOMA KURDISTANÊ

Di sala 1977’ê de tevî muzîdsyen Xelîlê Ebdullah û malbata Wekîle Koma Kurdistanê tê avakirin. Koma Kurdistanê ne tenê stran, di heman demê de koma folklorê jî bû. Dilbera Wekîle wiha behsa wan rojan dike:

"Di komê de hevserê min Hesenê Îsrafîl, birayê min Kinyase Wekîl, Mecîdê Xulamî, pismamê min Hemîdê Kinyas, Teyforê Mecîd, Ehmedê Îsrafîl, her du xwîşkên min Şemam û Temam, birayê min, pismanên min, keçxalên min Felek û Xanim, Gulîstan Mecîd di komê de bûn. Bavê min Wekîl dersên folklorê nîşanî koma me dida. Wê demê em li herêma Aboviyan yekemîn koma Kurdan bûn. Di wê demê de li herêma Aboviyan mihrîcana çand û hunerê hat lidarxistin. Tevî hemû komên Ermenî û Kurdan koma me Kurdistan jî beşdar bû. Di mihrîcanê de bala her kesê hat ser koma me û em bûn yekemîn. Di sala 1978 em ji bo pîrozbahiya Newrozê, bi organîzatoriya Prof. Qanadê Kurdo, çûn Lenîngradê. Di wê pîrozbahiyê de koma me pêşeng bû. Dîsa koma bê hejmar di Radyoya Êrîvanê de klam got.”

Lê ji ber endamên jin ên komê dizewicin û diçin cihên cûda, Koma Kurdistanê di sala 1980’yan de belav dibe. Gelek endamên zilam ên komê jî diçin derveyê Ermenîstanê, hin endamên komê jî jiyana xwe ji dest dane. Dilber di dema sohbeta me ya der barê vê mijarê de nefesek ji kûrahî dikişîne û dibêje; "Piştî wê jixwe êdî rewşa Kurdan xirab bû. Bi taybet jî Kurdên misilman. Bi deh hezaran Kurd koçberê Asyaya Navîn bûn. Gelek ji wana reviyan Azerbaycan û Rûsyayê. Demên berê çûn êdî. Li Ermenîstnaê tenê çend malbat man. Di demek wiha de ne dengbêjî, ne huner dimîne.”

PKK HAT, REWŞ BAŞ BÛ

Piştî ku koma wan belav dibe, Dilber koçberî tu deverek din nabe, ji ber bêderfetiyê demekê dest ji karê xwe yên dengbêjî û folklorî berdide. Heta tevgera Azadiya Krudistanê xwe digihîne Kafkasyayê. Piştî vê pêşketinên êdî rewş ber bi başiyê ve diçe. Dilber wiha behsa xebata avakirina koma duwemîn dike:

"Di wê demê de me dîsa xwest xwe komî ser hev bikin. Bê guman di vê demê de rewş pir cûda bû; tu endamên berê yên komê nemabûn. Her kesê dest jê berdabû. Gava Hozan Şemdîn di sala 1993 de hat Ermenîstanê, me bi alîkariya wî ji nû ve komek ava kir. Kom dîsa ji endamên malbata me pêk dihat. Ez, hevserê min, her du keçên min, zarokên xalê min û hin xanimên din. Navê koma Koma Rewşen bû. Koma folklor û dengbêjiyê bû. Lê me êdî ji klaman zêdetir stranên neteweyî digot. Kengî li ku devera Ermenîstanê rojek me ya neteweyî hebûya, me provayên xwe dikir û em diçûn wê pîrozbahiyê. Piştî hilweşîna Sovyetê, ev kom bû yek ji komên pêşeng ên Ermenîstanê. Ev koma bi qasî pênç salan berdewam kir. Piştre belav bû. Sedema wê jî dîsa koçberî, zewac û aborî bû.”

KOMA SÊYEMÎN, KOMA BERÇEM

Piştî belavbûna koma duwemîn jî Dilber dest ji dengbêjiyê bernade û vê carê tevî keça xwe Tamîle, dotmama xwe Gozel, beşdarî pîrozbahiyan dibin. Dilber got; "Lê me êdî tenê di rojên neteweyî de stranên xwe digot. Me piştre zanî koma bi sê kesî nabe. Me di sala 2000 de bi alîkariya Mala Kurdan komek bi navê Koma Berçem ava kir. Kom ji keçan pêk dihat.”

"DIVÊ HEMÛ JIN XWE PÊŞ BIXIN”

Koma Berçem li herêma Aboviyan û derdora ji 12 keçên Kurd pêk tê. Koma folklor dileyîst û stran jî digot. Dilber bi xebatên perwerdehî yên komê re mijûl dibe. Gava me got çima endamên komê hemû jin in Dilberê got; "Me xwest em zêdetir keçan pêş bixin. Ji ber ku Serok Apo herî zêde qîmetê dide pêşketina jinan. Ji ber wê jî jinan pêş xistiye û zana kiriye. Divê hemû jin jî xwe pêş bixin.”

Klamên wê yên destpêkê û navdar "Nînim Nînim”, "Axa hatin”, "Eyşanê” , "Holê”, "Fatimê”, "Her çemoo”, "Hecê”, "Bêrivan”, "Têriya Mamo”, "Sûne”, "Kezîzerê”, "Xesiyê” bi dehan klamên wê yên din hene. Lê mixabin ji ber di wê demê de derfetê tomara deng tune bûn, gelek ji wan klaman di arşîvên Radyoya Êrîvan ê de mane. Dilber ji sala 1993 ve li ser Ocalan, Kurdistan û şehîdên Kurdistanê û azadiya welatê xwe Kurdistanê stranan dibêje.

Dilber diyar kir ku di dil û hişê jinan de dengbêjî û huner heye û wiha domand; "Di dilê nazik ê jinan de êş û elemên ku hene, ji yên zilaman zêdetir in.” Dilber destnîşan kir ku hemû jin bi awayeke xwezayî dengbêj in û got; "Jina Kurd kengî, li kuderê derfet dîtibe, pêşketinên mezin afirandiye. Lê mixabin ji ber pêkhateya feodal a civaka Kurdan, astengî ketine pêşiya pêşketina jinên Kurd. Bi taybet jî di warê dengbêjiyê de.”

Dilberê diyar kir ku wê tevî hevalên xwe di sala par de Komîteya Dayîkên Aşitiyê ava kirine û bal dikişîne ku divê dengbêj, hunermend ji her tiştê zêdetir wezîfeyên xwe yên welatparêzî û yên ji bo azadiya welat û gelê xwe pêk bînin. Dilber wiha axivî; "Lê gelek caran evane di bin navê hozantiyê de karê xwe yê welatparêziyê nakin û sist nêzîk dibin. Di demên wiha de tişta herî girîng welatparêzî ye.”

HÊVIYA WÊ YA HERÎ MEZIN

Dilber Wekîl nêrînên xwe yên der barê dahatûya dengbêjên jin ên Kurd ên li Kafkasyayê de wiha got; "Ger em xebatên keçên me yên di Koma Berçemê de bînin ber çavan, ez bi xwe dahatûyeke pir baş û ronî dibînim. Lê di heman demê de ez bawer nakim û evane bikarin li Ermenîstanê pêşketineke baş biafirînin. Şert û mercên li Ermenîstanê ji bo vê yekê ne destdayî ne. Em xerîbiyeke bê dawî dijîn. Her çawa be jî, pêşketina li welatê xelkê tiştek pir zor e. Ev keçane jî encex dikarin li welatê xwe pêş bikevin. Hêviya min a herî mezin ew e ku em rojekê bi azadî vegerin welatê xwe. Dê wê demê Rêberê me azad bibe, azadiya rêberê me azadiya Kurdistanê ye.”

ANF NEWS AGENCY

TÊLIYA QÎZA MÎRZE AXA

volongoto — Fri, 27 Apr 2012 20:45:44 GMT

SALIHÊ KEVIRBIRÎ

Nimûneyeke Çêjdar ji Edebiyata Devkî ya Gelê Kurd:

TÊLIYA QÎZA MÎRZE AXA

Bi qasî ku dizanim, li seranserê cîhanê edebiyata kêm gel û neteweyî bi qasî edebiyata devkî ya gelê kurd ‘bedewî-delalî’ya qîz û jinê bîne zimên. Bêguman, bes çend nimûneyên sereke ji zargotina kurdî li zimanên biyanî bê wergerandin û nasandina van nimûne-belgeyan baş bê kirin dê bê dîtin ku ne kêmî ‘Hamlet’a William Sheakspearê ne. Ev çi delaliya jinê ye ku di wan hevokan de tê kirin? Bi rastî jî delalî-xweşikahiyeke bi vî awayî heye?

‘Çav û birûyê reş ê leglegî’ çawa ne? We keç û qîzên xwedî ‘Lêvên tenikî kaxetî’ li ku dîtine? ‘Diranê sîmê hûrê mircanî’ tê çi wateyê? ‘Serê memikan sor in, qoratên memikan spî ne, mîna ‘Qazocaxê Ceryanlî’ ne!’ çi tîne bîra we!? Helbet, di van gotinan de edebiyateke ‘qirase’ heye. Ne tenê ‘bedewî’; carinan ‘karesatekî’ sosret, carinan ‘bextreşiyekî’ malkambax, carinan jî ‘mêrxasiyekî’ bêhempa heye.

Her wekî, bi sedan nimûneyên ji edebiyata me ya devkî, kilama ku bi navê ‘Têlî’ an jî ‘Têliya Qîza Mîrze Axa’ hatiye naskirin û binavkirin nimûneyeke çêjdar e ku ji devê ‘dengbêj’ ango ‘goyende’yan heta îro hatiye. Min bixwe ev kilam, bi zaravayê kurmancî ji dengbêjên Serhed, Xerzan, Botan û Êrîvanê bi guherto (versiyon) yên hemû ji hev xweştir! Guhdarî kiriye. Hêviya min ew e ku kilama navborî li seranserê welêt, bi zimanê kurdî û bi zaravayên kurmancî, soranî û zazakî hatibe bilêvkirin. Heger bi vî awayî be kirmancaxêv (zaza) û soranîaxêv ji vê nimûneya ‘çak’ a edebî haydar in. Ev bixwe şansek e!

Welhasilî kelam! Wekî min eşkere kir, min kilama ‘Têlî’ di heft salên dawî de, ji devê çend dengbêjî guhdarî kir. Ne şaş bim di sala 1998-1999’an de, min yek ji van guhertoyan di Rojnameya Azadiya Welat de neşir kir. Kilama li jêr ku hûnê niha li jêr bixwînin, min ji devê Dengbêj Salihê Qubînî ku ji Herêma Xerzan e berhev û tomar kir, paşê jî bêyî ku dest bidim naveroka wê darêşt ser kaxezê!

Kerem bikin! Hûn û Kilama ‘Têliya Qîza Mîrze Axa’...

***

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî

Têlî Têlî Têlî Têlî Têlî...

Ezê serê sibê ji xewka şêrîn rabim bêjim Têlî

Bi nava rojê bibêjim Têlî

Bi êvarê, bi saetê, bi deqê, bi saniyê

Ji axîn û kedera dilê xwe re wezê bang bikim

Rabim bibêjim Wey Têlî...

Na na Weleh heya bikeve çavê min kefa vê sabûnê

Wezê bêjim Têlî

Heta li ser singê min bibe ‘çîrîna’ kefen, ta û derzî

Ezê rabim bibêjim Wey Têlî

Heya li ber piyê min, li ber serê min

Cotikê kêlên keviran hebe

Wezê bêjim Têlî

Heta li ser singê min peya bin

Cotek ‘Melekê Muqerem’ ‘Qasidê Xwedê’

Le gava ji min sûala qebrê bikin

Yeqîna we ji Xwedê bê

Ezê cewaba van melekan nadim

Ezê pişta xwe bidim van melekan

Dîsa ezê bêjim Wey Têlî Têlî Têlî Têlî

Le min got; Tu hûr î, boz î, beyaz î,

Xalis î, kihêl î, mûxlis î,

Ne ad û ne îmze li ber navê te ne

Wele li ber dilê min tu kihêl î

Ez vê sibê hatime mala bavê te

Nizanim çima wisa sûretê sor ji min diveşêrî

Heft birakê te hene

Heft heb xwişkê min hene

Sedema çavê te yê reş û belek

Ezê ji wan re bikim berdêlî

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

Lê heylê zalimê...

Min got Têliya min lê hayê

Bejinbilinda min lê hayê

Bila qeda heftê bela bikeve

Zewacîka dilketinê

Her çar rokê dinyayê

Çiqasî malê bavê min zehf be

Bavêjim Banqê Tirkiyayê

Nizanim çima qelenê bavê te dernayê

Îsal beriya heft salan

Min ramûsanek bi tenê

Ji Têliya malikşewitî standiye

Îsal heft salê min qediya ye

Ji xwe re digerim li der û li dinyayê

Ezê rojê pênç ferza destmêj digirim, limêj dikim

Devê xwe dişom bi sabûnê, bi firçê

Ez dikim nakim

Tama ramûsana vê telesê

Ji binê koka diranê minê kursî dernayê

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

Lê heylê zalimê...

Min got de rabe Têliya min lê hayê

Sed caran bi min hayê

Vê sibê rabûye vê sibê

Ji derd û kulê dinyayê

Bi tayê Derwêşî xwe girê daye

Ji xwe re digere li ser rûkê vê dinyayê

Min got Xaliqo, Rebiyo

Sibê ye ezê diçûm Mala Têliya xwe bi mêvanî

Sibe bû diçûm Mala Têliya xwe bi mêvanî

Minê li ber qûlikan û pacan

Stû xwar kiriye, ji xwe re kir gohdarî

Min dêhn û bala xwe dayê

Têliya Qîza Mîrze Axa

Destê xwe yê terî-tazî ye

Daniya ber serê kalekî heftê û heştê salî

Min dît stêrên çavên min hatine xwarê

Mînanî çem û kanî

Min got, Xaliqo Rebiyo

Mirin ji min xweştir e gelo ji vî halî

Min dî bilbilekî ji asîmanê heft qatî

Ji ser çok û çengê min danî

Bi min re xeber da

Bi tirkî, bi kurmancî, bi zazakî, bi romanî

Bi çil û çar zimanî

Digot lo lo kuro lawiko marûmo

Mexset û miradê te çi ye?

Min digot, mexred û miradê dilê min Têlî ye

Digot, na na weleh qesem dikim bi navê Xwedê

Mexsed û miradê dilê te û Têliyê

Li vê dinyayê nabe

‘Cineta Baqî’ gelo ‘Erşê Alî’

Na na weleh kor poşman ez im

Ezê careka dinê dageriyam

Li ber qûlikan û li ber pacan

Minê stû xwar kir, ji xwe re kir gohdarî

Minê dêhn û bala xwe dayê

Têliya Qîza Mîrze Axa

Serê xwe rakiriye ji ser cih û ser balgiya

Digot, kuro lawiko, marûmo, vireko

Rûreşo, derewîno

Zozanê Bîngol û Şerefdîna Şewitî bişewite

Salek û duwanzdeh meh e

Bi ser me de bi çem û bi kanî

Na na weleh em hê heft salî bûn

Çardeh û panzdeh salê me bi hev re qediyan e

Em ji xwe re digeriyan lawo

Bi qîzanî bi xortanî

Belê kuliya serê zimanê te nexwaribû

‘Ava Reş’ bi çavê te de nehatibû

Tiliya min bi çavê te re neçûbû

Te rojekî ji nava rojan

Ji heval hogirê dora xwe re bigota

Dilê min di Têliyê de ye

Wê gavê me yê bi destê hev bigirta, birevanda

Biavêta zozanê me yê jorîn e

Na na weleh tû yê ji min re bibûyayî malxwe

Ezê ji te re bibûma bermalî, kebanî

Îro çima tu yê li hal û demê min napirsî

Ezê ketime tora vî kalê heftê û heştê salî

Rojê carek mirin ji min re xweştir e ji vî halî

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

Lê heylê zalimê...

Ezê aşiq û sewdaliya bejn û bala Têliya xwe me

Va ye bi derwêşî min xwe girê daye

Ji xwe re digerim li ser rûkê vê dinyayê

Ez dikim û nakim

Sebr û hewas û qinyata dilê min li vir nayê

Min xwe berda Şamê, Helebê, Himûsê, Hemayê

Hamûdê, Kerkûk û Kerbelayê

Derketime serê Meka Minawer, Kevirê Tûbayê

Hingî erdekî, temîzê miqades bû

Dikim û nakim

Sebr û hewas û qinyata dilê min li wir nayê

Min xwe avêtiye Girê Erefa yê

Ciyê hêvî û dûayê

Na na weleh minê xwe berda Şarê Îraqê

Serê kûçe û mehelê vê Bexdayê

Minê dêhn û bala xwe daye

Qîzikek rûnişti ye, li binê dara darçinarê

Sûretê Cizûyê, Yasînê

Mane dike rûpela mibarik a vê Emayê

Digot lo lo kuro, lawiko, marûmo

Çima wisa li min dinêrî

Navê min e, ji min re dibêjin ‘Meyremayê’

Belê were di kêleka min de rûnê

Wezê wê gavê deynim Sûretê Cizûyê, Yasînê

Rûpela mibarik a vê Emayê

Digot, sed û yek salan

Tu di kêleka min de bî

Tu car û tu car mirina malikşewitî

Her çar rokê dinyayê

Li bîra te nayê

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

Min got lê lê zalima qîza zaliman

Qesem dikim bi navê Xwedê

Sed û bîst hebê weka te hebin li dinyayê

Neynûkeka Qiza Mîrze Axa pê nayê

Le lê lê zalimê min got bihar e

Bihara me rengîn e

Li ser riya me Zozanê Bîngol e

Nemrûd e, Serhed e, Şerefdîn e

Birek malê bavê Têliya min bar kirine

Danîne li Zozanê Xazovîzo

Li Qûntarê Sîpanê Xelatê danîne

Hespê binê min kihêl e, rewan e

Şopê malê vedigerîne

Min dêhn û bala xwe daye

Sê konî li Beriya Jêrî danîne

Ma cotê konê pêşî kes tê tunîne

Min ajote konê navîn e

Min bala xwe dayê sê zerî ne

Bi çav û birûyê reş ê leglegî ne

Bi dev û lêvên tenikî kaxetî ne

Bi diranê sîmê hûrê gelo mircanî ne

Weleh serê memikên wan sor in

Qoratên memikên wan spî ne

Mîna ‘Qazocaxê Ceryanlî’ ne

Li ser masên zêrî û zîvî ne

Zincîrên dorên wan xalis û mûxlisên Reşadî ne

Belê ji hikmê nîvê şevan û pê de

Ji xwe re çay û qehwê dikelîne

Ez evdala ya ortê me

Navê wê Têlî ye

Qey mîna ev her duyên din

Jê re bûne kole û xizmetçî ne

Weleh yek jê çay û qehwê dikelîne

Ya din rahiştiye destmalê

Li serê dike bayê baweşîn e

Weka qaz û qûlingê Beriya Jorîn e

Belê salê carekî

Serê xwe li Zozanê Bingol û Serhed û Şerefdînê dertîne

Yeqîna we hebe ji Xaliq Rebê Alemê

De çiqas jinê çê hene

Temamî qismetê mêrê kotî ne

Wey Têlî Têlî Têlî Têlî...

Dengbêja gelêrî û xwediya strana "Miho" Fatima Îsa

volongoto — Tue, 17 Apr 2012 16:38:57 GMT

Dengbêja gelêrî û xwediya strana "Miho" Fatima Îsa

16 Nîsan 2012 Duşem

Prîskê Mihoyî ji Rûsya Navê Fatima Îsa ne ku tenê li her Kurdekî Sovîyêta berê re nase, lê usa jî li seranser Kurdistanê belî û hizkirî ye. Eva nava îdî weke 50 salane, ku bi herfên zêrîn di dîroka stranbêjîya Kurdî ya gelêrî de hatîye nivîsarê. Tiştekî gelekî balkêş û ecêbe, wekî Fatima Îsa bi saya her tenê straneke xwe ya bi navê «Miho» kete rêza dengbêjên Kurde meşûr û di wê cêrgê de cihê xweyî layîq girt.

Di dîroka hunermendîya cîhanê de minakên usa kêm hene, gava hunermendek bi saya efrandineke xwe ji hêla civakê ve yekcar tê qebulkirin û pêjirandin: çi wênekêş be yanê jî nivêskar, çi hozan be yanê jî stranbêj.

Dengê Fatima Îsa dengekî zîze, wek gel dibêje, notila zengile, minanî dengê li ber zanga bang dide û bela dibe. Sura dengê Fatimê ne belîye, kes nizne mena tesîra dengê wê li çida ne. Lê tiştek ber çavane: gava ew kilama «Miho» distrê, tê bêjî sizî di mirov de diçin, mirov demekê xwe bîr dike, dikeve nava mitala û dêrî dibe. Lewra jî strana «Miho» ji bîra guhdarvanan tu caran naçe. Bese carekê wê kilamê bibhêyî û ew herdem li bîra te de bimîne.

Kî ye Fatima Îsa, ku wê di 30-salîya xwe de navê dengbêja gelêrî û lêgênda zargotina kurdî qazanc kirye?

Fatima Îsa sala 1934-an li Ermenistanê li gundê Erezdeyanê, ku dikeve li navçeya Vêdîyê, li mala Îsayê Ûsivê Elo de hatîye dinê. Îsa bi xwe ji qebîla Qerka bû. Ev qebîla dikeve nava êla Birûka.

Navê gûndê wan li Ermenîstanê îro gûhastine û kirine Yêrasxavan, navê navçeyê jî danîne Ararat. Ew gûnd weke 50 kîlomêtran ji dûrî Yêrêvanê ye, berbi başûr-rojhlatê dikeve.

Zarotîya Fatima Îsa wek her kurdekî Sovîyêta berê li salên 30-î di telî-tengasîyê de derbaz dibe. Sala 1937-an, ku di dirokê de belîye wek sala têrora Stalîn, gelek netewên Qawqazîyayê, di wê jimarê de jî pareke Kurdên musulman ji cî-warên wan derdixin û sirgûnî Asya Navîn û Qazaxstanê dikin. Kurdên muslaman li Ermenîstanê bêtir li nêzîkî sînorê Kurdistana Bakûr diman. Mena sirgûnkirina wana jî ew bû, ku xwedê giravî pevgirêdanên Kurdên Sovîyêtê yên xewle bi Kurdên li wî alî hudûd re hene. Bextê malbeta Fatimê tîne, dest nadne neferên wana û cîşihitî nakin.

Fatime 6 salî bû, gava bavê wê-Îsayê Ûsivê Elo diçe li ser dilovanîya xwe. Ji mirina bavê du sal jî derbaz nabin, gava dayka wê Başa Lelo diçe rehma Xwedê. Mehmedê Ûsivê Elo, ku apê Fatimê bû, wê û xûşka wê Gurçekê tîne mala xwe, xwedî û mezin dike.

Malbeta Fatima Îsa sala 1943-an di dema şerê cîhanê yê duda de ji gundê xwe Erezdeyanê bar dikin û têne gundê Hemzelûyê (naha Marmaraşên), ku dikeve li navçeya Masîsê. Çend sal derbaz dibin, Fatime diçe li mal-mêra. Ewê Hemzê Sincê Bava re dixwezin. Hemze ji êla Celalîya bû. Ev êla jî di dorhêla çîyayê Agirîyê (Araratê), li deşta Araratê, li rex çemê Erez diman. Bi gotina Îdirîsê Ûsiv, ku xwarzîyê Hemzê Sinco ye, xwesîya Fatime yanê jinxala wî – Xatûna Mehmed weke qîza xwe ji Fatimê hiz dikir. Û Fatima Îsa jî herdem bi hizkirin behsa vê kulafeta ocaxzade dikir, digot, ku ew gelekî wêra heyf û baş bûye.

Sed heyf, xwedê zaro nadane Fatimê. Mirovên Hemzê Sinco dixwestin wî re jineke din bînin, lê ew qayîl ne dibû, digot, wekî tu jinê nayne li ser Fatimê û li ser wêra tû dilî nahebîne. Ji ber ku Fatime geklekî bedew bû. Pêra jî merîfet û zane bû. Lewra jî kulfetên usa ra gotine Xatûna kurmancî. Yanê him bedew bûne, him jî kemal û aqil bûne, di rabûn-rûniştina xwe de jî giran û edil bûne, dûrdîtî bûne û her tenê ji bo pêşeroja malbetê fikirîne.

Salek-dûdû derbaz dibin, Fatime bi xwe îznê dide mêrê xwe, wekî jineke din yanê hêwîyê bîne li ser wê...

Ji Hemzê Sinco û kulfeta wî ya duda 6 zaro li dinê dikevin: 2 kur û 4 qiz. Navê lawekî wî Torine, navê yê din–Resûl. Ewledên Hemzê Sinco ji dîya xwe helal bêtir Fatimê hiz dikirin, ji ber ku ewê ew xwedî û mezin kiribûn. Tê bêjî ew ne dêmarîya wana bû, lê ji bo wan bibû wek dayka helal.

Em naha werin li ser şureta Fatima Îsa ya dengbêjîyê.

Mêla Fatimê hela di biçûktîyê de berbi stranan hebû. Zarokên gund hercar diçûne bindarûkê, govend digirtin û distran. Fatime ne tenê zîrek bû, lê denegekî xweş û şîrin lê bû. Ew bi dengê xwe yê zîz û zelal ji teva cuda dibû. Bîra wê jî gelekî baş bû. Herdem, gava di gund de dewatek dibû, Fatime di nava koma qîz-bûka de bû. Wana li odeke başqe distran û direqisîn. Ew gula govenda bû. Stranên xweye pêşin Fatime li şaya, li civînên xort û qîzan hîn û fêr bûye.

Çawa me da kivşê, gava Fatime diçe mal-mêra, malbeta wan hela li gûndê Hemzelûyê bû. Ew hata sala 1959-an li vir dimînin. Dû re bi malêva tene gundê nêzîk yê bi navê Nêcirlûya Jêrîn, ku dîsa dikeve li navçeya Masîsê. Ew gund weke 15 kîlomêtra dûrî Yêrêvanê ye.

Li vî gûndî Mehmedê Silo Babayêv (rehma Xwdê lêbe) serokê malahabûna gund bû. Wan salan nav û dengê vê malhebûnê û xebata Mehmedê Silo li Ermenîstanê bela bûbû.

Li gundê Nêcirlûya Jêrin de gelek malê Kurda diman. Rojekê berpirsyarê radyoya Kurdî ya Yêrêvanê Xelîlê Çaçan Mûradov tê mêvanê Mehmedê Silo. Bi gotina Îdirîsê Ûsiv, ew bahara sala 1964-an bû. Wê demê jî Xelîlê Çaçan di mala Mehmedê Silo de cara pêşin derheqa Fatimê û dengê wê de pê dihese. Xelîlê Çaçan hema wî çaxî jî Fatimê teglîfî radyoyê dike. Wan salan di radyoyê de îdî stranên Sûsîka Simo û Belga Qado, paşê jî dengê Zadîna Şekir, Tukasa Xemo û yên din hebûn. Gava Fatima Îsa tê radyoyê û distrê, dengê wê teva xweş tê, xazma xebatkarên Radyoyê bi strana wê ya «Miho» ve heyr û hijmekar dimînin. Û şêwra radyoyê ya sazbendîyê biryar dike dengê Fatima Îsa qeyd bikin. Wê demê 5 stranên Fatima Îsa têne nivîsarê. Ew jî evin: «Miho», «Êrê dînê», «Şêro, dîno, Lewendo» (ev strana bi navê «Li ser rîya bajêr» jî belî ye), «Lo, lo, gede» û «Her deme, deme». Gerekê bi heqî bê gotinê, wekî gava van kilaman li ser qeytanê dinvîsin, sazbendê xweyşûret û xweyê merîfeta mezin Xelîlê Evdile bi hostatî bilûrê dixe û dem-miqamê strana digre.

Fatima Îsa gelek stranên mayîn jî dizanibû. Lê, mixabin, îdî neçû li radyoya Rewanê nestra, kilamên xwe yên nû qeyd nekir. Wek me anî li ser zar, îro di dengxana radyoya Yêrêvanê de her tenê ev pênc stranên Fatimê yên jorîn hene. Em bawerin, wekî pisporên zargotina Kurdî dengê wê dîsa nivîsîne. Stranên Fatimêye dinê belkî li bal zaneyên stranbêjîya gelêrî, xwezma li bal Cemîla Celîl û Nûra Cewarî jî hebin.

Nivîskar naskirî Tosinê Reşît bîr tîne: «…Payîza sala 1968-an ez û Nûra Cewarî ji bo nivîsara stranên Fatma Îsa çûne navçeya Masîsê, gundê Nêcirlûya Jêrîn. Ji ber ku em ne bawer bûn, ka Fatma Îsa wê ji mer re bistirê, yanê na, em çûne mêvanîya Mehmedê Silo Babayêv. Kurdperwarekî dilsoz û jêhatî bû, seranser Kurdê Yekîtîya Sovîyêt Mehmedê Silo nas dikirin û rûmeta wî digrtin. Me dizanibû, wekî ji bo xatrê Mehmedê Silo be jî, Fatmê ji me re bistirê.

Mala têr û tijî, mala ber-mêvanan, qedrekî baş ji me re kirîn û heta me nanê xwe xwar, Fatme bi xwîşka xwe ve hatin. Bejn û bala wê, xeml û xêza Kurdî, bedewîya jineke bê qusûr. Di peyvandin û tevgera xwe de jî gelek maqûl bû. Van gişkan bi hev re usan hev dikir, wekî mirov ji wê şerm dikir…

Û ji me re stira, stranek, du, sê, çar… û te texmîn dikir, wekî nikare nestrê, stran beşekî jîyana wê ne. Di peyvandinê de gelekî şermoke bû, lê bi merdane distira. Qey bêjî stran bûbû teherê jîyana wê.

Paşê wê û xwîşka xwe stranên govendê gotin: wê digot, xwîşkê jî lê vedigerand...

Fatma Îsa strana "Miho” kire ya klasîk û bi xwe jî bi wê stranê bû klasîk...».

Van dawîyan mirovên Fatima Îsa me re gotin, ku li bal ewledên Fatimê çend kilamên wê yên ne belî hene, ew stran li ser qeytanê di van salên dawî de hatine nivîsarê…

Naveroka strana «Miho» sade û zelale, li ser evîna paqij hatîye sêwirandin. Di kilamê de keçik hizkirina xwe ya berbi Miho tîne li ser ziman. Eva strana û naveroka wê Fatima Îsa ji xwesya xwe – Xatûna Mehmedê Emo bihîstîye. Xatûn ji qebîla qizilbaşa bû, ji êla Celalîya. Çima gotine Qizilbaş? Kolozê mêrên vê qebîla Kurda bi şer-şmaqîyên sor pêçayî bûne.

Malbavanên Xatûnê ji hêla Mekuyê bûn. Li vê herêmê keçeke gelekî bedew hebûye, navê wê Têlî bûye. Ji wê re digotin Têlya Rihanê, ji ber ku di biçûktîyê de herdem rex dya xwe bûye û terka wê nekirye. Dê jî li kuda çûye, Têlî xwera gerandîye. Têlî ne ku tenê pir bedew bûye, lê usa jî dengê wê gelekî xweş bûye. Bavê wê serokeşîr bûye. Gava mêvan yanê jî dengêjên deverên mayîn dihatin bal wan, ewî bi taybetî konê çardestûnê bona wana vedigirt, ku Têlî ji wan re strana bêje. Usa dibe carekê Têlî di miclîsê de xortekî bi navê Miho dibîne. Û wek dibêjin, ew dilekî na bi hezar dilî wî dihebîne. Miho jî yekî pir bedew bûye. Lê ew ji mala feqîra bûye. Belkî ev yeka bûye menî, ku ew bê dilê xwe dizewce û qîzeke maleke hinkufî mala xwe bi xwera tîne.

Têlî derd û kulê xwera dibêje û dilûbine, stranê davêje li ser bextê xweyî reş, pesnê evîna xwe û Mihoyê hizkirîyê xwe dide. Têlî gelekî di xwe de dişewite, roj bi roj minanî gulekê diçilmise, reng û bedewîya wê dixeyîre. Der-cînar, gire-girê eşîrê vê yekê texmîn dikin, ber xwe nadin û diçine bal bavê Têlîyê, hewil didin, ku mirzê wana bighînin hev. Usa jî dibe...

Belê, di dîroka destanên Kurdî yên li ser evînê de strana «Miho» yek jî wan kêm serpêhatîya ye, li ku evîndar di dawîyê de li bext-mirazên xwe şa dibin. Ev jî menake, ku di nav gel de ev stran hatîye hizkirin, yanê bûye strana gelêrî. Her bengîk vê stranê dizane. Lê tiştekî izbatî ye, eger ew kilam Fatima Îsa nestra, belkî di nav gel de ewqas baş nehata qebûlkirinê û bela nebûya. Bêguman, deng û seda Fatima Îsa di wî warî de rola mezin dilîze.

Her denbêjek akila wî ya taybet heye. Gelek dengbêja stranên hev gotine, lê ne hemû dengbêjin, ku dikarin strana «Miho» usa xweş, bi dil û can bistrên, çawa Fatima Îsa. Ew hosta qedandina wê stranê ya yekemîne, li ser wê derecê hela tu kesî nestraye. Mirov dikare bi cûlet bêje, ku strana «Miho» bi dengê Fatima Îsa ya degmeye, tu deng li ser wî dengîra tune. Lewra jî bi vê kilamê ew hate naskirinê wek dengbêja gelêrî. Û ev stran jî li herçar goşên Kurdistanê bela bû.

Pêwîste em wê jî bêjin, wekî sê derhênarên (sênarîst) sînêmayê yên li cîhanê naskirî strana «Miho» di fîlmên xwe de bi kar anîne: Ylmez Guney li fîlma «Kerî» (sala 1978-an), Sêrgêy Parancanov li filma «Rengê hinarê» (sala 1968-an) û Frûnzê Dovlatyan li fîlma «Hisret» (eva filma sala 1990-î li ser romanoka dost û xêrxwezê gelê meHraçya Koçar ya bi navê «Hesret» hatîye kişandin). Strana «Miho» di alboma dengbêjên Kurde jin de jî derketîye.

Tosinê Reşît di nivîsareke xwe de dîsa bîr tîne: «Sala 2005-an li Hewlêrê ez amadeyî çilrojîya mirina şayîrekî Kurd bûm. «Kurdistan TV» ji bo wê bûyarê programek amade kiribû û ew program di meresîma çilrojîyê de nîşan kirin. Program bi strana «Miho» dest pê bû. Gava min dengê Fatma Îsa bihîst, dinîya li min serobinî hev bû, dilê min tijî bû, kela min rabû… Min tirê min xerîbekî xwe yê bi sala undakirî dîtye…Çi stran, çi deng, çi hostatî!..».

5-ê îlonê sala 2011-an di derbarê bernama «Dengên Axê» de li ser têlêvîzyona Kurd1 derheqa Fatima Îsa de sehetekê axaftin bû. Bername pispor û zaneyên zargotina Kurda Mehmûd Edullah û Zeyneb Xan bi alîkarîya xûdanê van xetan amede kiribûn. Li ser Fatimê dûr û dirêj hate gotin, keda wê di warê parastina nimûnên stranbêjîya gelêrî de bilind hate qîmetkirin. Her pênc stranên wê hatne dayîn. Bername di wê heftê de dû caran hate wekilandin.

Di dawîya salên 80-î û destpêka salên 90-î de rewşa aborî, sîyasî û civakî ya herêmên Qawqazîyayê xirab bû. Sed mixabin, di navbera netewan de jî dilsarî pêşda hat. Lema jî gelek Kurdên musalman û Êzîdî ji Ermenîstanê û Gûrgistanê derketin, çûne Rûsyayê, Ukrayînayê, Qazxstanê û welatên Avropayê. Malbeta Fatima Îsa jî tevî mirovên xwe yên ji êla Birûka û Celalîya sala 1989-an koçber bûn, çûne Rûsyayê, li herêma Krasnodarê, di navçeya Korênovskê, li bajarokê Platnîrovskê hêwirîn (ew bajarekî biçuke, 17 hezar nifusa wî bajarî ye, 50 kîlomêtran li dûrî bajarê Krasnodarê, li ser rîya Krasnodar-Rostovê ye, berbi bakûr-rojhilat dikeve. Îro di vî bajrokî de weke 200 malên Kurda hene, nezikî 1000 kesî). Fatima Îsa di maleke sade de li tevî neferên xwe dima. Li vir jî çûyîn-hatina ber-mêvana ji mala wê xalî nedibû.

Em bir nekin bêjin, wekî birak û xûşkeke Fatimê jî hene. Lê ew ji dêne, ne ji bavêne. Navê birê wê Fadile, navê xûşka wê ya din Bacxanime. Fadil bi malêva li Platnîrovskê dimine, li ku Fatima Îsa di van salên dawîyê de jîyana xwe dom dikir. Lê Bacxanim naha li bajarê Alma-Atayê li Qazaxstanê dijî.

Fatima Îsa 15-ê çile (meha yekmîn) sala 2010-an ji ber nexweşîya dil di 76 salîya xwe de çû li ser dilovanya xwe. Tirba wê li vêderê, li nav mexberê Kurda hatîye çêkirin û heykelê wê li ser tirbê hatîye danîn. www.kurdist.ru